Nie każde opóźnienie w rozwoju dziecka jest powodem do niepokoju. Dzieci rozwijają się w indywidualnym tempie, a różnice między rówieśnikami – szczególnie w pierwszych 6–7 latach życia – są całkowicie normalne. Kluczowe jest nie porównywanie dziecka do innych, lecz obserwowanie, czy osiąga podstawowe kamienie milowe rozwojowe w przewidywanym czasie.
Kiedy różnice są naturalne?
W większości przypadków różnice rozwojowe między dziećmi są fizjologiczne i krótkotrwałe. Przykłady:
- jedno dziecko zaczyna chodzić w wieku 10 miesięcy, inne w wieku 15 – oba rozwijają się prawidłowo,
- czterolatek może znać 2000 słów, a jego rówieśnik 1000 – mowa rozwija się skokowo i zależy od otoczenia,
- niektóre dzieci potrzebują więcej czasu, by nauczyć się samodzielności lub współpracy z innymi.
Pediatrzy często mówią: „patrz na postęp, nie na porównanie”. Jeśli dziecko robi postępy – nawet wolniejsze – to najczęściej nie ma powodu do zmartwień.
Kiedy warto się przyjrzeć bliżej?
Niepokój może być uzasadniony, jeśli dziecko przez dłuższy czas nie osiąga określonych umiejętności lub rozwija się nierównomiernie (np. świetnie mówi, ale nie nawiązuje kontaktu wzrokowego). Objawy wymagające uwagi:
- brak kontaktu wzrokowego lub uśmiechu społecznego do 3. miesiąca,
- nie gaworzy do 9. miesiąca,
- nie mówi prostych słów do 18. miesiąca,
- nie chodzi do 18. miesiąca,
- nie wykazuje zainteresowania zabawą z innymi dziećmi po 3. roku życia,
- regres – utrata wcześniej nabytych umiejętności (np. mowy).
Jeśli zauważysz takie sygnały, warto skonsultować się z pediatrą lub specjalistą z poradni psychologiczno-pedagogicznej. W Polsce takie konsultacje są bezpłatne i dostępne bez skierowania.
Co może wpływać na wolniejsze tempo rozwoju?
Rozwój dziecka zależy od wielu czynników:
- temperament – dzieci spokojne i ostrożne uczą się wolniej, ale dokładniej,
- środowisko domowe – brak bodźców, mało rozmów, nadmiar ekranów może spowolnić rozwój mowy,
- zdrowie – niedosłuch, alergie, częste infekcje mogą opóźniać rozwój fizyczny i poznawczy,
- styl wychowania – nadopiekuńczość może ograniczać samodzielność i inicjatywę.
W badaniu CBOS z 2022 roku 1 na 4 rodziców przyznał, że porównywał swoje dziecko z innymi, co wywoływało niepotrzebny stres i presję.
Jak wspierać dziecko zamiast się martwić?
- Obserwuj postępy dziecka miesiąc do miesiąca, nie tydzień do tygodnia.
- Chwal za wysiłek, nie za wynik – to wzmacnia poczucie wartości.
- Zadbaj o stymulujące środowisko: rozmowy, zabawy manualne, wspólne czytanie.
- Umożliwiaj kontakt z rówieśnikami – to ważny czynnik rozwoju społecznego.
- Ogranicz czas spędzany przy ekranach – zgodnie z zaleceniami WHO dzieci do 5. roku życia nie powinny mieć więcej niż 1 godzinę dziennie przed telewizorem lub tabletem.
